Bisaya
Isip 13 Tuig 81
Nobiyembre 10, 2010
Ni Merrian Piquero Soliva
Sa hilisgotang organiko, daghan na kaayo’ng mga pangalan sa tawo ug organisasyon nga nahilambigit niini. Ilabina kay mao na kini karon ang gitagaan og dako nga pagtagad tungod sa kadaghang kaayohan nga mahatag sa lawas ug kalikopan.
Ang organikong panguma sa Bohol dili na kini bag-o alang sa atong mga mag-uuma ug mga konsomidor tungod kay niadtong Hunyo 16, 2003 mi-deklarar ang Sangguniang Panlalawigan sa usa ka Resolusyon 2003-235 isip Bohol Free of GMO alang sa pagprotehir sa kalikopan ug luwas sa kakuyaw ang panglawas sa mga Bol-anon. Kining maong resolusyon gidasunan usab ubos sa Provincial Ordinance 2003-010: Safeguard Against GMOs (Genetically Modified Organisms).
Tungod sa kasayoran nga nakuha sa mga Bol-anon – daghan ang nagpangutana ug nagpangita kon asa man sila makapalit og organikong bugas diin, mao man gayod kini ang unang pangitaon labina kay mao kini ang atong gikaon.
Ang Carmen Samahang Nayon Multi-Purpose Cooperative (CSNMPC) misanong niining maong hagit sa katawhan. Apan dili usab kini nila mahimo kon wala ang pag-abag sa mga membrong organisasyon sa ProFarmS (Poverty Reduction through Organic Farming System) – tulo ka tuig nga proyekto sa Bohol ubos sa FOCAS 3 kon Focus Community Assistance Scheme – isip Malungtarong Pagpanguma alang sa kasigurohan sa pagkaon ug seguridad sa kinitaaan diin kining maong proyekto tinambayayongan sa daghang organisasyon kauban ang Pangagamhanang Probinsiyal ubos sa kanhi Gobernador Erico Aumentado ug sa Australian Agency for International Development – Philippines Australia Community Assistance Program (AusAID-PACAP).
Ang Carmen Samahang Nayon Multi-purpose Cooperative (CSNMPC), usa ka farmer-based nga kooperatiba nga natukod ug narehistro sa Cooperative Development Authority (CDA) kaniadtong Mayo 29, 1990 nga dunay Confirmation No. R-VII F-292. Kining maong organisasyon namugna kini isip pagsanong sa kanhing pangagamhanan ni Pres. Ferdinand E. Marcos, ubos sa pagdumala sa Ministry of Agriculture, Municipal Agriculture Office of Carmen, Bohol.
Niadtong September 14, 1989, nahimo kining Carmen Samahang Nayon Multi-Purpose Cooperative. Nga adunay 25 ka incorporators, 15 ka Board of Directors. Mihatag og serbisyo sa 29 ka barangay sa Carmen diin ang paghatag sa loan o pagpahulam alang sa abuno ang una nilang gipakuyanap sa mga mag-uuma.
Apan tungod sa daghang mga hangyo mipalapad pa ang CSNMPC sa ilang paghatag serbisyo niining mga silingang lungsod sama sa Batuan, Bilar, Sierra Bullones, Pilar, Alicia, Dagohoy, San Miguel ug Sagbayan.
Alang sa Organic Rice sa Bohol, “PROFarmS” gilayon ang mo-rehistro sa huna-huna sa tawo. Tungod kay kini man ang makita sa mga nag-unang shopping market ug mall sa probinsya.
Kining gitawag nato og organically-grown rice mao na kini mibantiog nga produkto nga gigaling ug gipang-apod apod sa Carmen Samahang Nayon Multi-Purpose Cooperative (CSNMPC).
Gawas sa pagbaligya sa organikong bugas, ang CSNMPC mihimo og lig-ong pagtambayayong sa dili moubos 14 ka business establishments sa Bohol sama sa mga hotel ug resort sa Tagbilaran ug Panglao Island.
Ang PROFarmS nga organically grown rice mapalit sa 1, 2 ug 5 ka kilos diin adunay mga variety nga black, red, brown ug puti nga bulok diin ang kantidad mokabat sa P39 hangtod P50 alang sa polished or unpolished nga makuha sa Bohol Quality Mall ug ubang display centers nga anaa mahamutang sa probinsya.
Dili kalikayan nga daghan ang mga pangutana kon unsa ka segurado nga organiko ang bugas sa ProFarmS nga diin giapod-apod sa CSNMPC. Alang sa kasayoran sa tanan, makagamit lang og usa ka tatak “organic” sa merkado kon kini nakaagi sa giingon og “third party certification.”
Ang CSNMPC misunod sa “second party certification system” nga gi-desinyo sa organic agriculture movement sa Bohol diin gi-presentahan sa hugpong sa BISAD (Bohol Initiators of Sustainable Agriculture for Development, Inc. – usa ka network sa Non-Government Organizations (NGOs), Government Organizations (GOs), People’s Organizations (POs), National Government Agencies (NGAs) ug private farm operators, ug cooperators) nga misanong sa standards sa International Federation of Organic Agriculture Movement (IFOAM).
Sa Bohol, ang organic agriculture movement adunay 33 ka standards alang sa mga pananom ug nahimo kini karong 117 standards nga milangkob na sa mga kahayopan ug poultry production ug processing.
Kini maoy usa ka pagseguro nga ang produkto usa ka lintunganay nga abot sa mga organic farming practitioners nga misanong sa Bohol Internal Guarantee System kon BIGS. Kini isip pagseguro sa standard ug kalidad ang CSNMPC adunay organic inspectors nga mopakisusi sa mga umahan ug produkto aron maseguro nga organiko gayod ang maong produkto nga itumod sa tiyanggi.
Ang mga mag-uuma usab nagbinantayon sa ilang tagsa-tagsa ka produksyon ug gilayon molantaw pud sa ubang mag-uuma aron ang mabaligya sa merkado ug moabot sa atong mga talad kan-anan tiunay gayod nga luwas sa pestisidyo ug abuno nga makahilo.
Kining maong lakang, usa ka konkretong sumbanan nga ang usa ka rural-based organization nga gilangkuban sa mga gagmay’ng mag-uuma kon magkahugpong mohatod ug kaayohan ug kahapsayan sa atong nasud diin himsog ug luwas sa kadaot ug buhong ang kita.
