Maaghup ba o mabublay ang pagkaon, pag-ampo ug pagmahal?

25 05 2016

Eatpraylove

Ang akong isaysay karon mahitungod kini sa usa ka lilas diin muponting kini sa atong inadlaw nga pagpakigbugno sa kalibutan ang ulohan niini mao ang “Eat, Love and Pray.”

Maaghup ba o mabublay ang pagkaon, pag-ampo ug pagmahal?

Matud pa sa panultihon nga “magpuyo sa kinabuhing hingpit sa katagbaw” o kun sa iningles pa Live Life to the fullest – ang maanindot palandungon samtang buhi pa kita niining kalibutana.

Apan kining maong panultihon daghan og hubad ug kahulogan. Naa ra kanato kun unsaon nato pagsubay kini aron makuha nato ang kinabuhing madagayaon.

Usa ka maanindot nga kahaponon sa adlaw nga Domingo diin ako ug ang akong kapikas sa kinabuhi milantaw og usa ka salida o lilas sa usa sa inilang tindahan sa dakbayan sa Tagbilaran.

Kining maong lilas nga nag-ulohan og Eat Pray Love, usa ka sugilanon sa usa ka magsusulat nga babaye nga ginganlan og Elizabeth Gilbert nga gidala ni Julia Roberts. Mihimo siya og usa ka pagbiyahi sulod sa usa ka tuig diin ang salapi nga iyang gigamit, usa ka advance payment sa usa ka publisher aron sa panghinaot nga kining maong lakaw ni Elizabeth, mobunga sa usa ka maanindot nga sugilanon pinaagi sa nobela. Ang mga nasud nga iyang giadto mao ang Italy, India ug Indonesia.

Apan si Liz, sama kanato nagpangita sa iyang “balance o pagpanimbang” – nga wala pa niya makita ug masinati sa iyang kinabuhi.

Gisulat kini nila ni Ryan Murphy (usa ka Amerikanong magsusulat, film ug TV Director ug producer alang sa salida ug TV nga diin ang inila niyang minugna mao ang Nip/Tuck ug Glee); Jennifer Salt (American actress, producer, ug screenwriter) ug Elizabeth Gilbert (American novelist, essayist, short story writer, biographer, and memoirist ug writer sa Novel nga Eat Pray Love).

Ug sikat usab ang mga producers niini nga mao sila si Brad Pitt, Dede Gardner, Jeremy Kleiner, Julia Roberts, Stan Wlodkowski, Tabrez Noorani ug si Ryan Murphy ang Director.

Eat!

Gipakita sa maong salida nga tungod sa kadagha’g buhat o busy sa tawo, wala na niya matagamtami kon unsa kalamian ang mga pagkaon. Wala na mabatyagi kon nakaon ba niya ang iyang gusto o wala.

Gihulagway usab nga adunay lamiang pagkaon nga gibutang sa talad – apan sa kahadlok nga motambok ug mawad-an sa hinigugma – iyang gihikawan ang iyang kaugalingon. Tungod sa pagpangita sa iyang pagpanimbang – iyang gibusog ang iyang kaugalingon. Apan gipakita nga bisan unsa ka pa ka busog ug katagbaw – kun wala pa nimo makita ang imong gitinguha ug wala pa nimo masinati ang kalipay’ng hilabihan – wala gihapon kini’y hinungdan.

Niini ang katagbawan anaa ra gayod sa atong kaugalingon kun giunsa nato kini pagsinati.

Pray!

Dili mahimong matagbawon sa kalipay ang tawo kun sa pulong lang ipakita nga kita nag-ampo.

Gihulagway sa maong lilas nga bisan asang tinuohan o pagbansay ug pagtuon niini – wala kini bias o kapihig kon wala masinati ang kalinaw sa kaugalingon.

Bisan imong pugson imong huna-huna sa kalipay nga gimithi – apan kon ang imong kasing-kasing ug kalag nagdumili – sama ra gihapon nga walay hinungdan ang tanan.

Alang sa uban, ang pagtabang sa isig-kaingon usa ka pamaagi nga ikaw mainampoon ug sa mata sa katilingban – ikaw usa ka tawong dalaygon. Apan dili kini igo tungod kay aduna pa may kulang nga imong gitinguha nga wala nimo makit-i o makab-ot.

Ang pag-ampo wala magkinahanglan sa balay alampoanan – kundili – sutaa ang kalinaw ug kasinatian nga ikaw malipayon ug dunay gikahadlokan nga imong gituohan nga maoy mogiya sa imong pagpakabuhi ug panginabuhi.

Ang pagpakaron-ingnon dili sukod nga ikaw nag-alagad sa Dios ug katawhan. Ipakita sa imong kaugalingon nga buhong ka sa kalipay ug natagbaw ka sa imong gipamuhat.

Love!

Mao kini ang gipangita ni Liz, diin sa iyang sayong kaminyoon, nahulog lang sa panagbulag. Iya kining gilimod nga nagpangita siya sa gugma nga tiunay tungod sa kahadlok nga mapakyas pag-usab.

Bisan tuod misulay siya’g relasyon apan tak-up ang iyang kasing-kasing ug panghuna-huna nga mutukib sa tinoud nga kahulogan niini. Busa, ang iyang gidamgong “balance” sa kaugalingon nga maoy maghatag kaniya og kalinaw ug katagbawan – wala pa gayod niya masinati.

Sa lilas, ang Guru, Wayan ug Ketut – pipila lang sa kasangkapan nga gipakita aron ang tawo magmata sa tiunay nga kahulogan sa kinabuhi dili sila maoy mohimo sa tanan aron makit-an nato ang atong gipangita – kundili igo lang sila mopahiluna ug mapahigmata sa atong nasalaag nga kaugalingon.

Busa kining maong lilas nga Eat Pray Love – gihimong instrumento aron ang katawhan makahinuklog sa ilang tagsa-tagsa ka kaugalingon. Ilabina karon nga halos kitang tanan nalimot na sa gitawag nato og “basics” tungod kay ang pagpadagan karon sa kinabuhi sama na sa teknolohiya – automated, computerized ug short cut, ang tanan nagdali…

Usahay nagkinahanglan nga mawad-an kita sa panimbang aron masinati ug mahinangup ang gimithing katuyoan sa atong nahisalaag nga kaugalingon.

Advertisements




Nonoy, usa ka dibuhista ug higala

10 01 2011

Bisaya
Isip 17 Tuig 81
Disyembre 8, 2010
Ni Merrian Piquero Soliva

Sayod ang kadaghanan nga ang mga bayanihong kalihokan ug kontribusyon dili kini makita ug mapasidunggan kon ang tawo nga hingtungdan buhi pa. Apan, angayan ug makataronganon unta nga pasidunggan ang buhi pa aron iyang personal nga mabati ug makita ang mga pasidungog alang kaniya ug iya kining maangkon pag-ayo.

Kining maong artikulo mohatag pasidungog alang sa among higala nga matawag nang haligi sa natad sa diyandi kon arte sa pulo sa Mindanao. Ang tawo nga akong gipunting mao si Pennessencio Capul Estarte nga ilado sa iyang mga estudyante, kauban, kapanahon ug talirongan, higala ug mga kaila isip “Nonoy.”

Si Nonoy, ang Assistant Curator sa Xavier University-Ateneo de Cagayan Museum, maoy nagpaluyo nianang dagko kaayong murals o pinintal sa bungbong ug paintings nga makita sa agianan ug hagdanan mismo sa museum.

Siya mao ang nagpasiugda ug pangulo sa Oro Arts Guild ug Sibay Creative Space. Gawas pa niini, dili na maihap sa tudlo sa kamot ug tiil ang iyang mga obra.

Si Nonoy naila nga yano, maligdong ug maaghop nga maoy iyang ikapasigarbo sa kadaghanan. Kining maong gamay, ubanon nga tadiyandi, misamot kailado sa iyang kamaabiabihon diin ang usa ka ligong o tasa sa kape igo na kining mopalapad sa kukabildo sa hisgutanang arts, diin giisip siyang inspirasyon sa kadaghanan – diha sa iyang katalirungan o sa kabatan-onang tadiyandi nga miusisa sa halapad nga natad sa arte.

ANG IYANG KAGIKAN

Si Nonoy, natawo niadtong Agosto 1, 1950 sa lungsod sa Alicia, Zamboanga del Sur. Sa panuigon nga duha ka tuig, nasakit si Nonoy. Agi lang kini sa wala mabantayi nga pagkatagak niini – diin tungod sa kadagha’g buhat sa iyang inahan sa panimalay, wala na siya maalinggati. Bisan og gitambalan na siya sa professional doctor ug quack doctor kon albularyo – ang bukol sa iyang dughan mipadayon sa pagtubo nga miresulta sa pagkunhod sa iyang gitas-on.

Apan ang mao niyang kahimtang wala makababag kang Nonoy – hinuon, miporsegir siya ug nagtubo sama sa normal nga kabataan ug dako ang pangandoy nga magmalampuson sa unahan.

Ang iyang inahan nga si Inocencia Capul, usa ka isog nga babaye. Siya ang mihimo sa pagdisiplina sa iyang kabataan tungod kay wala man siya’y laing gimithi kondili ang ilang kaayohan. Isip usa ka tim-os nga inahan, siya ang giisip nga unang magtutudlo sa iyang mga anak. Sa linghod pa nga panuigon gitudloan niya sila sa pagbasa, pag-ihap ug mga maayong gawi.

Ang iyang amahan, si Celestino Estarte, maoy sukwahi sa iyang inahan. Kon sa iningles pa “opposite indeed attracts.” Gikonsiderar siya ni Nonoy nga maoy tuboran sa iyang abilidad sa arte. Ang unang mugna sa arte nga nakita ni Nonoy mao ang paghimo o pagdibuho sa iyang amahan og usa ka baruto. Ang gera niadtong WWII maoy usa ka hinagiban sa iyang amahan nga magpunay og dibuho og usa ka baruto tungod kay panahon sa gubat, ang pamilya sa iyang amahan mikagiw man paingon sa Mindanao gikan sa isla sa Bohol pinaagi lang sa pagsakay sa usa ka baruto.

Sa pagtamak sa pamilya sa iyang amahan sa yuta sa Mindanao, mipiho ug mihukom ang iyang apohan nga lalaki sa pag-usab sa ilang bansagon gikan sa Ertorpe ngadto sa Estarte. Tungod kay kanunay man sila biaybiayon sa mga silingan nga kaliwat og buang tungod kay ang pulong nga torpe nagkahulogan man kini sa Espanyol og buang.

UNANG DIBUHO

Sa bukid, ang labing bililhong butang sa usa ka pamilya mao ang posporo – tungod kay kini mohatag man og kalayo aron moluto sa pagkaon ug mohatag kalamdag sa panimalay alang sa mga lampara panahon sa kagabhion.

Ang inilang posporo niadtong panahona nga hangtud karon anaa pa sa mga tindahan mao ang hulagway ni Dr. Jose Rizal, ang atong nasudnong bayani. Sa dihang, nakakupot og usa ka posporo si Nonoy, iyang gidibuho ang hulagway ni Rizal – nga diin maoy iyang giisip nga una niyang suway sa pagdibuho.

Hangtud nga mipadayon siya sa pagdibuho tungod kay alang kaniya ang arts usa ka propesyon nga gakinahanglan sa dakong dedikasyon ug kinasingkasing nga pagbansay niini. Iyang giisip nga unang dibuho mao ang pag-drawing ug pag-painting sa mga bag-ong mugna nga jeepneys ug ferris wheel. Mga arko nga nag-abiabi sa mga bisita panahon sa pista ug ingon man mga posters panahon sa piniliay.

ANG PAGLAWIG SA DAKONG HAWANAN SA ARTE

Niadtong tuing 1970, ang Peace Corps Volunteer, uso kaayo sa atong nasud nga Pilipinas. Adunay usa niini nga nadestino sa tunghaan ni Nonoy sa Zamboanga del Sur, ug usa ka tadiyandi. Tungod kay nailhan na man si Nonoy niadtong tungora nga nagbansay sa arte – nahimo silang managhigala. Ang Peace Corps Volunteer maoy nagtudlo ni Nonoy kon unsaon pagsagol sa mga bulok gamit ang enamel o house paints.

Human sa iyang pagtuon sa high school, mitrabaho si Nonoy sa ilang simbahan sa Buog, Zamboanga del Sur nga karon Zamboanga Sibugay na. Ang iyang tahas mao ang pag-organisar sa mga pagbansay-bansay alang sa mga kabatan-onan diin nahimo na kini niyang bokasyon hangtud karon nga mao ang paghatag sa extension services.

Sa iyang pagpanerbisyo sa simbahan, naila niya si Fr. Amancio Borja, ang kora paruko diin maoy nahimong taytayan sa panag-ila nila ni Father Francisco Demetriou, ang kanhi Pangulo sa Xavier University-Ateneo de Cagayan. Tungod kay nahinangop pag-ayo ang pari sa kahanas ug kabuotan ni Nonoy, iyang giagni kini sa pagtrabaho sa naasoy’ng tulonghaan ug misugod siya sa tuig 1978.

Ang iyang gimbuhaton sa XU-Museum mao ang paglimpyo sa palibot niini sa wala pa moabot ang nga illustration arts nga kabahin sa iyang katungdanan. Tungod sa pag-abag ni Albert Vamenta, ang assistant curator sa XU-Museum, mikaplag si Nonoy sa halapad nga kalibutan sa arte nga diin wala kini kinitoban.

Matud pa ni Nonoy, “Art is not a matter of skills, concept or idea, it is a matter of substance.” Ug garbo kaayo niyang giangkon nga ang iyang mga obra lahi sa uban tungod kay dili man kini ang gitawag og typical decorative kind of work, kundili adunay kalambigitang kulturanhon ug makasaysayan.”

Gawas sa mga dibuho, si Nonoy aktibo usab sa extension works diin mihimo siya sa pag-adto ug pagkat-on sa kultura sa Mindanao pinaagi sa pagpuyo gayod – sama sa mga lumad nga anaa sa Bukidnon ug ang komunidad sa mga Subanen.

Dugang pa ni Nonoy, ang mga butang ug mithi nga naingon siya niana karon mao ang iyang pagpanglimbasog sa kinabuhi. Ang iyang kasinatian sa unibersidad – misilbi nga usa ka ganghaan sa kahigayonan. Natawo man siya sa Zamboanga apan ang unod sa dakbayan sa Cagayan de Oro.

Ang pagdumili sa pagtudlo sa akong kahibalo ngadto sa mga tawo nga nagkinahanglan – lisud kaayo. Busa, ang paghatag kanila sa akong panahom ug panahon – usa na ka gasa ug maangkon na nako nga dakong kalamposan.

Tingali ang akong panaw mao ang pagdibuho – ang mga tawong suod kanako, mga tadiyandi usab sa ilang kaugalingong paningkamot ug dako kaayo ang ilang tabang kon unsa na ako karon, pulong pa ni Nonoy.

Tinuod gayod nga bisan unsa pay imong naabtan kon dili kita molantaw kon diin kita gikan – wala kini bili – tungod kay kita nahimong malamboon pinaagi usab sa mga tawo nga atong nahimamat sa atong tagsa-tagsa ka dalan.

Ug siya si Pennessencio “Nonoy” Capul Estarte – ang tawong angayan tagaan sa dakong pasigarbo tungod sa iyang nahatag sa mga tawo nga duol kaniya ug sa natad sa visual arts.





Fair Trade Shop ania na sa Bohol

9 12 2010

Bisaya
Isip 14 Tuig 81
Nobiyembre 17, 2010
Ni Merrian Piquero Soliva

Daghan na ang minggitib karon nga merkado alang sa mga produkto. Ilabina sa mga nagkalain-laing matang nga gimugna sa dagkong mga manufacturers ug producers. Bisan asa ka paingon nga eskinita o kaha sa dagkong tindahan ug mga malls, halos pareha lang tanan ang ilang gibaligya. Depende na kini kon kinsa ang mayo mipahigayon sa ilang tindahan aron dugokon sa mga mamalitay.

Apan ang mga produkto ug mugna sa mga gagmay’ng magpapatigayon, mga organisasyon sa mga kababayen-an, mag-uuma, mangingisda o kaha sa mga batan-ong wala magtungha – wala gayod kini hingkit-e nga dako kaayo ang potential market niini.

Hinuon adunay mga tindahan o dagkong magpapatigayong ang mikonsiderar niini, apan, dili gayod kini makit-an tungod kay mupasulabi man ang mga produkto nga hing-angdan na sa kadagahanan.


Sa probinsya sa Bohol pagka karon adunay usa ka tindahan nga maoy misapupo sa mga produkto sa atong mga mag-uuma, kababayen-an, mangingisda ug mga kabatan-onan nga wala magtungha. Ug sa ubang mga organisasyon nga adunay mga proyekto nga gidumala sa mga Non Government Organization, Cooperatiba ug uban pang mga gagmay’ng hugpong sa katilingban.

Ang Fair Trade Shop

Kining maong tindahan mitawag sa kabag-ohan sa pamaagi sa pagpamalit sa mga Bol-anon. Pinaagi sa partnership sa Advocate of Philippine Fair Trade, Inc. (APFTI), Bol-anon United Sectors Working for the Advancement of Community Concerns Incorporated (BUSWACC Inc.) ug Peace and Equity Foundation, Inc. (PEF) nahimo ang dugay nang gidamgo nga mao ang pagbutang og usa ka dapit aron mopakita ug mobaligya sa mga gitawag nato’g fair trade products dinhi mismo sa probinsya sa Bohol.


Ang Fair Trade Shop giablihan niadtong Hulyo 23, 2010 nga anaa nahimutang sa door 1 SUM Building, 29 San Jose Street, Cogon District ning dakbayan sa Tagbilaran. Ug gilaoman kini nga maoy mopakuyanap nga adunay mga produkto nga mugna sa fair trade sa atong nasud diin mao kini magsuporta ug muabag sa atong mga Filipinino producers nga nag-practice sa Fair Trade.

Daghang mga produkto ang gibaligya niining “Fair Trade Shop” sama sa himsog nga produkto sa Bohol pananglitan presko ug inasinan nga oysters, cookies, ube polvoron, ube powder, organic rice (ProFarmS), binagol nga asin, muscovado nga asukal ug mga dekalidad nga mga craft products sama sa bag, hapin sa lamesa kon table runners, decorative shells, handmade paper, ug baskets ginama mismo sa mga kamot sa mga Bol-anon.

Buot ipasabot niini, tanang dekalidad nga produkto gikan sa fashion accessories, home decors, mga pagkaton — nga gikan sa laing dapit sa nasud, mapalit sa maong tindahan.

Matod pa sa gituohan nila nga slogan: “Don’t just buy, BUY JUST!” bout ipasabot, dili lang kay mipalit ka kondili mipalit ka nga matarunganon.

Ang naka-unique sa Fair Trade Shop

Bisan tuod og ang panagway sa tindahan susama lang sa mga tindahan nga atong makita sa kadaplinan sa dalan – kundili mihatag siya og kabililhon sa mga gagmay’ng hugpong sa mga katawhan nga mihimo sa ilang makatarunganon nga mga produkto ug labaw sa tanan mihatag sila og luna aron pag-practice sa usa ka socially conscious ug responsableng pagpamaligya – diin ang sangputanan niini, mao ang pagtabang sa pagpalambo sa mga gagmay’ng producers.


Pinaagi sa makanunayon natong pagsuporta pinaagi sa pagpamalit sa ilang mga produkto – ang mga gagmay’ng producers makapadayon sa ilang nasugdan nga gimbuhaton aron mahatagan nila og igong gimbug-aton ang paghatag og makaangayon nga suholan sa mga trabahante ug ma-assure pa nga luwas ang ilang gi-practice nga labor diin walay katungod sa kabataan, kababayen-an ug mamumuo nga giyatakan.


Ug sa mga mamalitay, makaseguro usab sila nga ang napalit nilang produkto sa Fair Trade Shop luwas sa kakuyaw sa lawas tungod kay organic man ang mga sangkap niini – diin ang mga raw materials nga gigamit – ilang abot ug anaa lang sa atong mga palibot. Diin, dili mohatag kadaot sa kadaghanan, hinoon, mupahiluna sa atoang mga gipanginahanglan.

Bohol Fair Trade Shop

Ang Fair Trade Shop sa Bohol, maoy ika-upat nga nabuksan ug natali sa Fair Trade Shop Philippines network. Kini misunod sa unang nabuksan sa Cebu City nga anaa nahimutang sa 102 Jose R. Martinez Building, Osmeña Boulevard duol sa Maybank nga bukas gikan sa Lunes hangtod Sabado sa may alas 9 sa buntag hangtud sa alas 7 sa gabii, ug sa dakbayan sa Cagayan de Oro, anaa mahimutang sa Door 108 Ground Floor, de Leon Plaza Building sa may eskina Yacapin corner Velez, nga abli gikan sa Lunes hangtud sa Biyernes sa may alas 7 sa buntag hangtod sa alas 6 sa hapon. Samtang, ang sa dakbayan sa Naga, anaa nahimutang sa 4th Level, Nagaland E-Mall, abli gikan sa Lunes hangtud sa Sabado sa may alas 10 sa buntag hangtud alas 8 sa gabii. Ug sa Bohol, abli kini gikan sa Lunes hangtud sa Sabado sa may alas 8:30 sa buntag hangtud sa alas 5:30 sa hapon.


Gilauman nga aduna pay laing upat ka fair trade shops nga paga-ablihan karong tuiga, mahilakip na niini ang sa Metro Manila.





Gipalapdan sa CSNMPC ang Organic Market

26 11 2010

Bisaya
Isip 13 Tuig 81
Nobiyembre 10, 2010
Ni Merrian Piquero Soliva

Sa hilisgotang organiko, daghan na kaayo’ng mga pangalan sa tawo ug organisasyon nga nahilambigit niini. Ilabina kay mao na kini karon ang gitagaan og dako nga pagtagad tungod sa kadaghang kaayohan nga mahatag sa lawas ug kalikopan.


Ang organikong panguma sa Bohol dili na kini bag-o alang sa atong mga mag-uuma ug mga konsomidor tungod kay niadtong Hunyo 16, 2003 mi-deklarar ang Sangguniang Panlalawigan sa usa ka Resolusyon 2003-235 isip Bohol Free of GMO alang sa pagprotehir sa kalikopan ug luwas sa kakuyaw ang panglawas sa mga Bol-anon. Kining maong resolusyon gidasunan usab ubos sa Provincial Ordinance 2003-010: Safeguard Against GMOs (Genetically Modified Organisms).


Tungod sa kasayoran nga nakuha sa mga Bol-anon – daghan ang nagpangutana ug nagpangita kon asa man sila makapalit og organikong bugas diin, mao man gayod kini ang unang pangitaon labina kay mao kini ang atong gikaon.


Ang Carmen Samahang Nayon Multi-Purpose Cooperative (CSNMPC) misanong niining maong hagit sa katawhan. Apan dili usab kini nila mahimo kon wala ang pag-abag sa mga membrong organisasyon sa ProFarmS (Poverty Reduction through Organic Farming System) – tulo ka tuig nga proyekto sa Bohol ubos sa FOCAS 3 kon Focus Community Assistance Scheme – isip Malungtarong Pagpanguma alang sa kasigurohan sa pagkaon ug seguridad sa kinitaaan diin kining maong proyekto tinambayayongan sa daghang organisasyon kauban ang Pangagamhanang Probinsiyal ubos sa kanhi Gobernador Erico Aumentado ug sa Australian Agency for International Development – Philippines Australia Community Assistance Program (AusAID-PACAP).

Ang CSNMPC

Ang Carmen Samahang Nayon Multi-purpose Cooperative (CSNMPC), usa ka farmer-based nga kooperatiba nga natukod ug narehistro sa Cooperative Development Authority (CDA) kaniadtong Mayo 29, 1990 nga dunay Confirmation No. R-VII F-292. Kining maong organisasyon namugna kini isip pagsanong sa kanhing pangagamhanan ni Pres. Ferdinand E. Marcos, ubos sa pagdumala sa Ministry of Agriculture, Municipal Agriculture Office of Carmen, Bohol.


Niadtong September 14, 1989, nahimo kining Carmen Samahang Nayon Multi-Purpose Cooperative. Nga adunay 25 ka incorporators, 15 ka Board of Directors. Mihatag og serbisyo sa 29 ka barangay sa Carmen diin ang paghatag sa loan o pagpahulam alang sa abuno ang una nilang gipakuyanap sa mga mag-uuma.

Apan tungod sa daghang mga hangyo mipalapad pa ang CSNMPC sa ilang paghatag serbisyo niining mga silingang lungsod sama sa Batuan, Bilar, Sierra Bullones, Pilar, Alicia, Dagohoy, San Miguel ug Sagbayan.

ProFarmS Organic Rice

Alang sa Organic Rice sa Bohol, “PROFarmS” gilayon ang mo-rehistro sa huna-huna sa tawo. Tungod kay kini man ang makita sa mga nag-unang shopping market ug mall sa probinsya.


Kining gitawag nato og organically-grown rice mao na kini mibantiog nga produkto nga gigaling ug gipang-apod apod sa Carmen Samahang Nayon Multi-Purpose Cooperative (CSNMPC).

Gawas sa pagbaligya sa organikong bugas, ang CSNMPC mihimo og lig-ong pagtambayayong sa dili moubos 14 ka business establishments sa Bohol sama sa mga hotel ug resort sa Tagbilaran ug Panglao Island.


Ang PROFarmS nga organically grown rice mapalit sa 1, 2 ug 5 ka kilos diin adunay mga variety nga black, red, brown ug puti nga bulok diin ang kantidad mokabat sa P39 hangtod P50 alang sa polished or unpolished nga makuha sa Bohol Quality Mall ug ubang display centers nga anaa mahamutang sa probinsya.

Dili kalikayan nga daghan ang mga pangutana kon unsa ka segurado nga organiko ang bugas sa ProFarmS nga diin giapod-apod sa CSNMPC. Alang sa kasayoran sa tanan, makagamit lang og usa ka tatak “organic” sa merkado kon kini nakaagi sa giingon og “third party certification.”

Ang CSNMPC misunod sa “second party certification system” nga gi-desinyo sa organic agriculture movement sa Bohol diin gi-presentahan sa hugpong sa BISAD (Bohol Initiators of Sustainable Agriculture for Development, Inc. – usa ka network sa Non-Government Organizations (NGOs), Government Organizations (GOs), People’s Organizations (POs), National Government Agencies (NGAs) ug private farm operators, ug cooperators) nga misanong sa standards sa International Federation of Organic Agriculture Movement (IFOAM).

Sa Bohol, ang organic agriculture movement adunay 33 ka standards alang sa mga pananom ug nahimo kini karong 117 standards nga milangkob na sa mga kahayopan ug poultry production ug processing.

Kini maoy usa ka pagseguro nga ang produkto usa ka lintunganay nga abot sa mga organic farming practitioners nga misanong sa Bohol Internal Guarantee System kon BIGS. Kini isip pagseguro sa standard ug kalidad ang CSNMPC adunay organic inspectors nga mopakisusi sa mga umahan ug produkto aron maseguro nga organiko gayod ang maong produkto nga itumod sa tiyanggi.

Ang mga mag-uuma usab nagbinantayon sa ilang tagsa-tagsa ka produksyon ug gilayon molantaw pud sa ubang mag-uuma aron ang mabaligya sa merkado ug moabot sa atong mga talad kan-anan tiunay gayod nga luwas sa pestisidyo ug abuno nga makahilo.

Kining maong lakang, usa ka konkretong sumbanan nga ang usa ka rural-based organization nga gilangkuban sa mga gagmay’ng mag-uuma kon magkahugpong mohatod ug kaayohan ug kahapsayan sa atong nasud diin himsog ug luwas sa kadaot ug buhong ang kita.





Ang alampat ni E.P. Balcos

21 07 2010

Bisaya
Isip 44 Tuig 80
Hunyo 16, 2010
Ni Merrian Piquero Soliva


Kon hisgutan ang pangalan nga Errol Pacheco Balcos, ang kanunay nimong madungog mao nga siya usa ka maayo nga tadiyandi kon artist sa iningles pa.

Daghan kaayo ang nahatag nga kontribusyon si Errol sa natad sa arte. Dili na kini maihap sa tudlo tungod kay aktibo siya kaayo ilabina kon hisgutanang adbokasiya gawas pa sa mga nagkadaiyang pasundayag sa alampat o art exhibits nga iyang nahimo ug nasalmutan.

Ang pinakadako niya nga kadaugan mao ang pagdawat niya isip unang recipient sa National Commission for Culture and the Arts (NCCA) grant nga giulohan: “Layag: Contemporary Artist Residency Program” didto sa Angono, Rizal niadtong 2006 ug nahimong usa sa mananaog sa Philippine Art Awards (PAA) 2008 isip usa sa Juror’s Choice Award of Merit, diin miadto sila sa Hanoi, Vietnam isip ganti.

Ilhon ta si Errol, ang kalma, masinabuton, mahigalaon ug bangason

Natawo niadtong December 21, 1976 sa dakbayan sa Valancia probinsiya sa Bukidnon. Saysay pa niya, dili matukib ang iyang bation panahon nga ang iyang amahan kanunay mangutana kaniya kon unsa ba gayod ang iyang makuha sa kanunay niyang pagdibuho.

Mikuha sa kursong Architecture apan tungod sa iyang gugma sa pagguhit, wala kini matapos ni Errol. Niini, mi-desisyon siya nga tungod sa inspirasyon ug gugma sa pagguhit, mao na kini ang punting sa iyang kinabuhi.

Si Errol mi-proklamar nga usa ka fulltime artist ug tungod niini nahimo siyang pinaka-unang recipient sa National Commission for Culture and the Arts (NCCA) grant nga nag-ulohan kini og “Layag: Contemporary Artist Residency Program.”

Adunay lahi nga hilig si Errol sa wala pa siya mahimong usa ka tadiyandi. Gusto niyang mahimong usa ka automotive mechanic tungod kay panahon sa iyang elementarya mahilig na siyang mamunit ug magtigum sa metal scraps aron iya kining mahimong dulaan sama sa sakyanan ug pusil. Damgo na gayod ni Errol ang pagmugna sa iyang kaugalingong sakyanan ug pusil ginamit ang mga biya nang mga materyales.

Migitib kaniya ang gugma sa alampat kon arts sa dihang nagtungha pa lamang siya sa ika-upat nga grado sa primarya. Ang una niyang mugna nga dibuho na-inspire kini sa cartoon series nga inila sa iyang panahon.


Sa dihang nakita kini sa iyang magtutudlo, giingnan siya nga maghimo og lain aron iplastar pagbutang didto sa bulletin board. Hangtud sa pag-abot niya sa high school, ‘portrait’ na ang iyang giganahan ug diha na nagsugod ang iyang pakisusi ug pagtuki sa halapad nga kalibutan sa visual arts. Ang una niyang portrait mao ang dagway ni Kristo Hesus nga diin iya kining gibutang sa ilang ganghaan sa ilang balay.

Misamot ang iyang inspirasyon sa dihang nakita niya ang mga visual artists sa Cagayan de Oro nga nagmugna sa ilang obra sa malls.

Sa mipanuigon siya og 20 niadtong tuig 1996, miapil si Errol sa unang higayon sa usa ka group art exhibit nga gimugna sa Oro Art Guild nga gipangunahan nila ni Nonoy Estarte, Bet Vamenta, Rey Bollozos, Carlos Arce, Vic Embate, Jing Manalo ug Jericho Valjusto “jake” Vamenta nga maoy nagsilbi niyang mga magtutudlo o mentors.


Sa tuig 2003, usa si Errol sa founding member sa SIBAY Art Space nga diin misilbi kini isip tapukanan sa mga nagkadaiyang visiting artists ug nagkalain-laing art forms sama sa art exhibits, workshops, meetings, programa sa pagtuon ug pagtudlo.

Ang iyang mga kauban niini mao sila si Nonoy Estarte, Gener Loong, Nick Aca, Mike Bacol-Lagos, Oca Floreindo ug Marlon Bollozos.

Niadtong tuig 2006, si Errol kauban sa iyang mga higala mimugna na usab og usa ka grupo nga mao ang Red Lambago Artists Collective, usa ka multi-media group nga nagpakita sa nagkadaiyang pagbutyag sa alampat o art expressions sama sa balak, teyatro ug awit inubanan sa mga hulagway, kinulit ug pinintalan nga diin maoy nag-una nga talan-awon sa arte sa alampat.


Kasamtangang anaa sa iyang lagkaw karon si Errol nga anaa nahamutang sa Trinitas, Bogo sa dakbayan sa Cagayan de Oro ug padayon sa iyang gugma sa diyandi ug sa iyang nasugdang adbokasiya diin mao kini iyang giasawa tungod kay wala pa man niya mahibalag ang gusto niyang makauban hangtud sa kahangturan.

Si Errol Pacheco Balcos usa ka tinuod nga tadiyandi nga sa kanunay ang iyang mga tiil nakatunob sa yuta ug sa simentadong katilingban kauban sa iyang mga mugnang arte nga natuhog sa kasinatian sa kinabuhi, pagpakabuhi ug ang magpabiling buhi sa ngalan sa gugma sa alampat.


photo courtesy of Errol Pacheco Balcos





Mga ani sa kakugi

24 05 2010

Bisaya
Isip 40 Tuig 80
Mayo 19, 2010
Ni Merrian Piquero Soliva

Dugay na akong naglaraw sa pagsulat niining iyang kaagi. Dili tungod nga aron aduna akoy ikatampo sa BISMAG apan nahimout ako pag-ayo sa iyang kakugi. Apan tungod sa kadaghan sa mga bulohaton nga nagpungasi niining akong panahon, wala gayod nako siya mahatagi sa pagtagad.

Ug bisan tuod sa kapiot sa panahon, nagpanguhit na gayod ang akong galamhan nga isulat ang iyang kaagi aron makahatag kadasig natong tanan.

Dili ako malimot sa iyang mga nakab-ot tungod kay kon makapanahon ako sa paglantaw sa akong facebook (diin, mao na kini gihatagan og dako’ng gimbug-aton sa atong mga kabataan lakip na kitang  mga hamtong, tungod nga aduna man sad kitay makuha nga positibo niini) – makita nako ang iyang daghan na kaayong mga naabot.


Ang akong gihisgotan mao ang pagsaysay sa kaagi ni Bernadette De Los Santos nga taga Baao, Camarines Sur. Nagkaila kami ni Bidibidi (iyang dagnay) panahon sa usa ka nasudnong tigum sa Rural Based Organizations (RBO) nga gipasiugdahan sa Department of Agriculture through the Agricultural Training Institute (DA-ATI) niadtong Mayo 18-21, 2009 didto sa Bohol Tropics Resort sa dakbayan sa Tagbilaran probinsya sa Bohol tungod kay usa man siya ka awardee isip Outstanding Rural Women Achiever 2008 sa Rehiyon 5.


Si Bidibidi dili tiaw nga mag-uuma tungod kay nahuman siya sa kursong Business Management sa Ateneo de Manila University niadtong 1984. Nagtrabaho sa usa ka pharmaceutical company. Ug tungod kay gugma man niya ang pagtudlo, mikuha siya og lain nga kurso nga mao ang Elementary Education diin nakatudlo siya sulod sa tulo ka tuig sa Woodrose sa Ayala Alabang.

Miadto siya sa United Kingdom aron sa pagtrabaho sa hamubong panahon. Apan kay aduna man siya’y gipangita, miadto na usab siya sa Tinipong Nasud ug didto siya mikuha sa pasulit sa teachers board sa California ug Oregon.

Ug tungod kay aduna pa man siya’y laing tinguha nga miagni kaniya busa iyang gisuwayan ang pagdibuho ug nahimo niya kining usa ka hobby nga mao ang water color painting. Tungod kay iya man kining giseryoso, nakamugna siya og usa ka exhibit o pasundayag diin ang iyang obra didto gimuntar sa Walter Lee Avery Gallery sa Seattle City, Monterey California, usa ka kadaugan dili lamang sa mga Pilipino kun dili usa usab ka talagsaong kahigayonan nga nagtagamtaman sa iyang kinabuhi.

Sa didto pa siya sa US, mibisita siya ug milantaw sa kalapad sa agricultural farms didto sa Salinas California diin mao kini gitawag ug gikonsiderar nga “salad bowl” sa Amerika. Natandog siya unsa ka nindot ang produksyon gamit ang mga tag-as nang mekanismo sa umahan diin mibidlisiw sa iyang alimpatakan nga aduna man diay yuta nga iyang gibiyaan nga wala maugmad dinhi sa Pilipinas. Ug gawas pa niini, nadugangan pa gayod ang iyang pagkamakugihon sa pananom human siya nakabisita sa mga nindot kaayong ornamental gardens sa laing nasod.

Ug tungod kay ang iyang kasingkasing mipunting man gayod sa panguma, mibalik si Bidibidi sa Pilipinas sa iyang lungsod sa Baao ug dinhi nagsugod ang iyang dugang kadaugan uban sa iyang daghang advocacies.

La Huerta


May knatibuk-ang upat ka ektarya, ang iyang La Huerta de los Santos Farm nga anaa nahimutang sa Barangay Sta. Teresita sa lungsod sa Baao, Camarines Sur. Kining maong umahan dili lang usa ka yano nga pananum kun dili usa usab kini ka dapit diin kita makahinuklog unsa ka nindot ang kabuhatan. Bisan tuod og nahimutang kini duol lang sa highway apan ang kabuhong sa pananom sa nagkalain-laing tanum – sama sa pagkaon, ornamental ug herbal maoy mipahimo sa La Huerta nga nindot ug lahi sa uban.


Tungod kay si Bidibidi usa man ka tawo nga daghan og higala ug mahigugmaon sa kaabunda sa kalikupan busa daghan kaayo ang iyang nahimo sa iyang umahan nga diin nakatabang dili lamang sa iyang kaugalingon kun dili apil na ang mga kababayen-an, kabatan-onan ug sa katawhan nga lumulupyo sa maong dapit.

Si Bernadette usa ka dumadapig sa organic ug malungtarong mapanguma. Nagkadaiya ang iyang pananom sa La Huerta tungod kay gusto niya sagupon ang konsepto sa “pick-your-own vegetable” nga maoy gihimo sa US diin ang mga mamalit maoy mokuha sa iyang gusto nga tanum didto sa umahan.


Dugang pa niya, dili lang kini makalingaw kun dili maghatag kini og bililhong mithi kon unsa ka kaabunda ang kalikopan ug unsa usab ang daghang mahimo sa panguma.

Matod pa niya, dako na niyang kadaugan tungod kay ang iyang mga silingan, misugod naman usab paghimo sa iyang gisugdan. Nagsugod na sila pagtanom sa mga lagutmon ug uban pa.


Busa tungod niini, napili siyang usa ka presidente sa Organized Vegetable Areas (OVA) sa ilang lungsod.


Si Bidibidi, anaa na siya sa iyang duolan kwarenta anyos apan nagpabilin siyang walay kabilinggan pagka karon tungod kay iyang nalantaw nga mas daghan pa man diay siyang nahimo nga relasyon taliwala sa iyang umahan, kalikopan, katilingban inubanan sa iyang daghang pagdason o pagpasiugda.

F.A.R.M.

Gawas sa iyang daghan kaayong kalihukan sa umahan, aduna usab siya’y laing gikalingawan nga mao ang ubang mga crafts sama sa quilt-making, fashion accessories, bead works ug jewelries. Ug kadaghanan niini iyang gibaligya sa US ngadto sa iyang mga higala ug bag-ong mga kaila.


Ang F.A.R.M usa ka acronym nga ang buot ipasabot Fabulously and Absolutely Rural-Made. Ang tumong niini mao ang artful recycling diin kon unsa ang makuha ug mahimo gikan sa mga fabrics to quilts, bags, curtains, etc, ug vintage buttons bracelets.




Matag mugna sa F.A.R.M bracelet nga  maoy sikat kaayo aduna kini nagkadaiyang kasaysayan sa kinabuhi. Mahitungod kini sa kadaugan, kagawasan ug ingon man sa mga dili nindot nga kasinatian.

Kining maong bracelets hinimo gikan sa mga butones nga wala na magamit nga diin makuha sa mga ukay-ukay. Gi-recycle kini ug nahimung mapuslan pa.

Wa’y kinutobang Pagpasiugda

Si Bernadette aktibo usab sa daghan kaayong kalihukan sa komunidad. Aduna siya’y mga pagbansay sa mga kababayen-an mahitungod sa livelihood and cottage industries, table setting and home decoration. Usa kini sa iyang saad sa iyang Alma Mater, ang St. Monica Academy diin motabang kini sa paghaw-as sa kahimtang sa mga kababayen-an sa ilang lungsod.

Dugang pa niini, nagtudlo usab siya sa mga kabataan aron pagpalapad sa ilang creativity o pagkamamugna-on ug ingon man paghatag panginabuhian alang niining mga kabataan ingon man sa ilang pamilya.

Pagka karon, ang La Huerta usa na ka paboritong destinasyon alang sa mga Lakbay-aral alang sa mga farmer-participants ug ingon man mga magtutuon. Ug nahimo na usab kini ka dapit diin anha pagahimoon ang mga pagbansay, panagtapok ug uban pa.

Nahimo na siya karong agro-tourism destination sa probinsya sa Camarines Sur diin masinati nimo kon unsa kaanindot sa kalikopan.

Ang iyang F.A.R.M. pulsiras ug ubang kasangkapan miani usab og daghang suki dili lang dinhi sa atong nasud lakip na sa gawas ug ubang suok sa kalibutan.

Niining panahona, padayon pa gihapon si Bidibidi sa iyang nagkadaiyang pag-awhag ug pagdapig diin mipadayon siya pagtagamtam sa kaabunda sa iyang ani luyo sa iyang kakugi.

Photo courtesy of Bernadette De los Santos





Call Center alang sa mga Mag-uuma ug Mangingisda

8 01 2010

Bisaya
Isip 22 Tuig 80
Enero 13, 2010
Ni Merrian Piquero Soliva

Dili na bag-o alang kanato ang pulong nga ‘contact center’ o ‘call center’ tungod kay kadaghanan karon sa mga magpapatigayon anaa niining maong matang.

Apan kon Farmers’ Contact Center (FCC) ang hisgotanan, bag-o kini kaayo sa atong pandungog. Makapangutana pa kita kon aduna ba gayoy sama niini karon. Dili ba kaha kini usa lang ka damgo ilabi na alang sa atoang igsoong mag-uuma ug mangingisda.

Unsa ang Farmers Contact Center (FCC)?

Usa ka alternatibong hinagiban nga mohatod sa kasamtangang pagpakiglambigitay ug pang-agrikulturang suportang kalihokan diin ang tumong niining maong programa mao ang paghatag sa mga mag-uuma ug mga mangingisda sa kahigayonan sa pagtawag (voice call) ug ang pagpadala og hamubong mensahe kon short messaging services (SMS) ug ingon man ang pagpadala og electronic mail (e-mail) ug uban pang online communication nga momugna sa daling pagsabwag sa mensahe ug katuyoan.

Kining maong programa gipangunahan sa Department of Agriculture pinaagi sa Agricultural Training Institute (ATI) kauban sa mga nagkalainlaing sagabay nga gikan sa nagkadaiyang ahensya sa DA, lokal nga kagamhanan (LGU), mga publikong tulunghaan ug ingon man mga sagabay sa extension.

Unsa man ang pamaagi sa FCC?

Ang FCC makontak pinaagi niining mga linya sa telepono 982-2474 (AGRI) alang sa mga katawhan nga anaa sa Metro Manila, 1-800-10-982-2474 (AGRI) alang sa anaa mahimutang sa mga probinsya ug matawag kini nga libre alang sa linya sa PLDT ug kadtong gusto motawag ginamit ang cellphone, kini nga numero ang tuplokon 0928-4990-965. Mapadala usab ang mga pangutana pinaagi sa text sa musunod nga linya 391-32 (DA) alang sa SMART ug TalkNText subscribers ug 0928-4990-965 alang sa mga dili SMART subscribers. Makontak usab ang FCC pinaagi sa email pinaagi niining maong address: info@e-extension.gov.ph


Adunay tulo ka ang-ang sa pag-abag nga mamahimong makab-ot niining maong programa aron sa pagtubag sa mga pangutana sa mga suki o clients. Una (Level 1), mao ang gitawag nato og Call Center Agents, diin adunay kabangkaagan sa agriculture. Kining maong mga agent maoy motubag gamit ang KnowledgeBase (KB), apan kon wala pa sa KB ang mga tubag, ang agent  mopadala sa pangutana ngadto sa ikaduhang ang-ang kun Level 2. Kining maong ang-ang gilangkoban na sa mga hanas (experts) gikan sa ahensya sa DA ug ubang institusyon. Kon ugaling ang maong pangutana gakinahanglan pa gihapon sa dugang kamatuoran o pagbisita sa field, kini isang-at na usab sa ikatulong ang-ang kon Level 3. Kining maong ang-ang gilangkoban na sa mga agricultural extension workers (AEWs), agricultural scientists ug ubang institutions/organizations sama sa mga State Universities and Colleges (SUCs).

Kining FCC ubos sa landong sa e-Farming component sa programa sa e-Extension sa DA diin ang katuyoan niini mao ang paghatod sa umahan og serbisyo sa pagpahapsay gamit ang ICT kun Information Communication and Technology. Kining maong serbisyo naglangkob sa technical advisory mahitungod sa kahibalo sa panguma ug pangisda ug agricultural marketing assistance alang sa mga mag-uuma, extension workers labot sa panguma nga may ginansya nga pagpatigayon.

Pormal nga Pagbukas sa FCC

Ang FCC pormal nga gilusad sa Bohol Tropics Resort sa Dakbayan sa Tagbilaran niadtong Nobiyembre 28, 2009 nga gitambongan sa doolan 400 ka bisita nga gilangkoban sa mga kawani sa DA ug mga opisyal sa LGU, extension workers, mga mag-uuma ug gikan sa sektor sa non-government organizations ug ubang katagilungsod sa Bohol diin gipahigayon kining maong dakong kalihokan sa lalawigan.

Nanguna sa pag-abli mao si Manlalaban Arthur C. Yap, Sekretaryo sa DA ug Asterio P. Saliot, Direktor sa Agricultural Training Institute (ATI) ug ubang mga pinasidunggang mga bisita sama nila ni Dir. Honorio Flameño, OIC/Director, DA-Information Technology Center for Agriculture and Fisheries, Ricardo Oblena, DA Regional Executive Director VII, Roy Imperial, DA-OSEC, Andres Bojos, Regional Director, BFAR 7, ug Mlbn. Judy Carol Dansol, Extension Department of NFA Central Office ug Mr. Richard Juanillo, Deputy Executive Director of DOST-PCARRD.


Matod pa ni Agriculture Secretary Arthur C. Yap, ang katawhang Pilipinhon nagdahom nga ang DA mohatag kanila sa pagkaon ilabi na sa dakong hulga sa Climate Change diin maoy nakababag sa kasegurohan sa atong pagkaon, busa kining maong gitawag nato og paghatag o pagpasa sa kahibalo ngadto sa mag-uuma ug mangingisda maoy mamahimong dakong panimbang sa tanan.

Dugang pa ni Yap, aron makuha nato ang atong gimithi nga kaseguroan sa pagkaon, angay gayod nato hatagan og dakong panahon ang paghatag sa mag-uuma ug mangingisa sa dugang kahibalo, busa mihimo ang ahensiya niining maong proyekto. Kritikal kaayo nga dili hatagan og igong pagtagad ang kahibalo sa mga mag-uuma ug mangingisda tungod kay katloan ka porsyento ang mawala sa ilang abot kon kining maong kahibalo dili mahatag.

Ang Direktor sa ATI nga si Asterio P. Saliot, sa laing bahin, misanong usab niining maong pagtoo nga ang FCC makatabang sa mga mag-uuma ug mangingisda tungod kay kining FCC namugna dili lamang sa panginahanglan kondili sa usa ka dakong pagtamod alang sa paghatod og serbisyo ug dedikasyon alang sa gambalay sa agrikultra. Midason pa si Direktor Saliot nga kining maong FCC maoy mamahimong agianan alang sa pagsumpay sa pribadong sektor ug mag-uuma aron sila magkasuod ug motumaw silang commodity champions hangtod sa kahangtoran.

Alang sa malahutayong pagpadagan niining maong FCC, ang DA mialayon pinaagi sa paglagda sa Memorandum of Agreement (MOA) tali sa Devolved Agriculturists of the Philippines, Inc. (DAPI) ug sa Philippine Association of Provincial and City Agriculturist (PAPCA) alang sa makanunayong paghatag og teknical nga panginahanglan nga pangayoon sa farmer-caller.


Usa sa mga tumong niining maong MOA, mao ang pagtukod sa gitawag og referral system alang sa mga partner organizations sama sa DAPI ug PAPCA alang sa pagtubag sa mga pangutana ug hangyo sa mga suki sa DA. Kining maong MOA naglantaw usab nga ma-institutionalize kini aron ang pagpadagan sa gitawag og electronic extension services sa hawanan sa pagpanguma, pagpangisda ug natural nga rekursos alang sa hugpong sa panguma ug pangisda mapalapdan pa.

Ang MOA gilagdaan nila ni Secretary Yap kauban sila si Gng. Jesusa Noveda ug G. Jose Almendares, National Presidents sa DAPI ug PAPCA. Saksi sila si G. Gerardo C. Uy, Nasudnong Puli-Pangulo ug G. Arnold Raul E. Geronimo, Pangulo sa DAPI alang sa Region I.

Pinaagi niining maong FCC, ang hugpong o sektor sa panguma ug pangisda madugangan na ang kahibalo ug kahanas ug usa na kini ka lakang aron matubag ang gimithi nga tumong nga mahimong adunay kasegurohan ang pagkaon sa Pilipinas.

Tungod niining FCC, ang gikinahanglan nga teknolohiya ug pamaagi dali nang makuha sa mga mag-uuma ug mangingisda tungod sa abag sa teknolohiya sa cellphone, telepono ug internet. Pinaagi sa FCC, adunay dakong kahigayonan nga mobatyag sa kabag-ohan sa kinabuhi ang atong mag-uuma ug mangingisda.